Культура и искусство

«Алтын адам» — бұл археологиялық жәдігер, 1970 жылы Есік қаласының шекарасында табылған жерлеу. «Алтын адамның» киімі 4 мыңнан астам алтын әшекейлермен безендірілген.

Ең көне ер-тоқым Қытайдың солтүстік-батысындағы қуаң аймақтарда, Шыңжаңның Тұрпан ауданындағы Яңхай зиратынан табылған. Ең әйгілі ерлер Таң әулеті кезінде (б.д. 618–907) пайда болды.

1949 жылы Парижде өткен Халықаралық демократиялық әйелдер федерациясы конгресінде 1 маусымда Балаларды қорғау күнін атап өтуге шешім қабылданған. Халықаралық деңгейде көтерілген бастаманың негізгі мақсаты — балалардың өмір сүруге, сөз бостандығына, білім алу және қорғау құқығы бар екенін еске салу.

Шерхан Мұртазаның «Тәуекел той» әңгімесінің тақырыбы — адамның ішкі жан дүниесі, адалдық пен сатқындық. Әңгімеде кейіпкерлер арқылы автор қоғамның әр түрлі әлеуметтік топтарының тіршілігін, дәстүрлерін мен мүдделерін көрсетеді.

Қазақ әдебиеті тарихына «үш бәйтерек» (үш тополь) деп кірген тұлғалар — Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлин және Ілияс Жансүгіров. Олар қазақ әдебиетінің дамуына үлкен үлес қосты.

Әбіш Кекілбайұлының кейбір марапаттары: - Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы; - «Отан» ордені; -«Түркі дүниесіне сіңірген еңбегі үшін» сыйлығы (Түркия елдері қауымдастығы); - «Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» ордені (2003).

Роман-диалог «Последний долг» (Соңғы парыз) көтерген мәселелердің бірі — адамзаттық аманат. Әбдіжәміл Нұрпейісовтің шығармасындағы Арал жоғалған жұмақтың символдық бейнесі болса, Жәдігер, Бәкизат, Әзім осы мекенде өмірдің мәнін іздеп адасып жүрген тағдырлар.

Қазақ мәдениетінде өсек айтуға әртүрлі көзқарастар бар. Өсек айтып жатқан жерде қосылмай кетіп, үнсіз қалу көбінесе қиын. Алла Тағала Құран Кәрімнің «Хашыр» сүресінде бір мұсылманның екінші мұсылман адамның үстінен өсек тасуына тыйым салған.

Абайдың әкесі Құнанбай болыс болды. Абайдың зерек болып өсуіне шешесі Ұлжан мен әжесі Зеренің әсері мол болған.

Повесть «Қар қызы» Оралхан Бөкейдің алғашқы нұсқасы 1977 жылы жазылған. Повестьде табиғатты негізгі фон ретінде ала отырып, оның құпия-сырларымен бірге адам жан сырының қалтарыстарын ашуға ұмтылады.

Мұқағали Мақатаевтың поэзиясындағы бақыт пен қайғы арасында байланыс табылмады. Алайда, ақынның өлеңдерінде қайғы туралы айтылады. Мұқағалидің өлеңі «Қарасаздың алтын бесігі» деген атауы бар.

Сұлтанмахмұт Торайғыровтың ең танымал поэмалары: - «Адасқан өмір»; - «Кедей»; - роман «Қамар сұлу»; - өлеңдері «Сарыбас», «Айт», «Түсімде кірген бір аянышты хал», «Шығамын, тірі болсам, адам болып», «Бұлар кім?», «Кешегі түс — бүгінгі іс» және басқалар.

Тіл мен ұлттық мәдениет арасындағы байланыс тіл білімінің саласы — лингвомәдениеттану арқылы зерттеледі. Лингвомәдениеттің мазмұны — ұлттық болмысты, қоғамдық өзгерістерді қабылдауы, түсінігі тілдік қатысымда көрініс табуы болып саналады.

Әбдіжәміл Нұрпейісов КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты болды. Бұл сыйлықты жазушылардан Қазақстанда үш қаламгер қана алған: Мұхтар Әуезов, Ә. Нұрпеисов, Жұбан Молдағалиев. Ә.Нұрпейисов Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі», «Халықтар достығы» (1984), «Отан» ордендерімен және медальдармен, РСФСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет Грамотасымен марапатталған.

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы шеңбер (дөңгелек) пішінінде тұрады. Орталық элемент — көгілдір түс аясындағы шаңырақ бейнесі Елтаңбада қолданылған негізгі түс — алтынның түсі

Қазақ халқының ырым-тыйымдары ғасырлар бойы қалыптасқан, олардың әрқайсысы ата-бабамыздың тәжірибесінен, байқағыштығынан, өмір сүру салтынан туған. Қазақтың ырым-тыеми көбі де дәл осы бейуақпен байланысты болып келеді.

Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық-драма театрының бірнеше марапаттары: 1996 жылы Уфада өткен «Туғанлақ» театрлар фестивалінде Шахмет Құсайыновтың «Алдар көсе» музыкалық комедиясы жеңімпаз атанды. 2011 жылдың 25–27 наурызы аралығында Шымкентте өткен Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 20 жылдығына және Халықаралық театр күніне арналған «Театр көктемі — 2011» республикалық аймақтық театрлар фестивалинде Еркін Жуасбектың «Сен үшін» комедиясы «Ең үздік қойылым» номинациясын жеңіп алды. Театр басшылары Жакып Омаров, Қадыр Жетпісбаев және Қазақстанның халық әртісі, «Халық Қаһарманы» Азербайжан Мәмбетов болды.

«Лай суға май бітпес қой өткенге» атты өлеңде Абай Құнанбаевтың келесі философиялық идеялар көтерілді: Ақыл. «Жаратушының барын анық білдіретін» мағынасы. «Лай суға май битпес, қой өткенге» деген өлеңінде Абай Тәңіріге деген ішкі нанымдарын ашып, өзін құдайына бас иген көп мұсылманның бірі ретінде танытады, бірақ ойшыл ақын осы таным шеңберінде тұрып қалмай, түп иенің өзін ақыл сынына салып барып нануға бағыт алады.

Абайдың «Бойы бұлғаң» өлеңіндегі лирик геройдың тұлғасы ел ішінде пайда болған алдамшы адамдарды сынға алады.

Қазақ халқының дүниетанымында адамгершілік — бұл адамның жоғары қасиеті, оның өзі үшін ғана емес, ел, қоғам үшін де өмір сүруге дайын болуы. Адамгершілік — адам бойындағы басты құндылық және тәңір сыйлығы.