Культура и искусство

Ахмет Байтұрсынұлы (1872–1937) — қазақ зиялысы, ақын, аудармашы, тілші-ғалым, әдебиеттанушы. Ол «Қырық мысал» («Сорок мысал»).

Қазақ тілінде каллиграфиялық жазу үлгілері әдемі әрі анық жазу өнері болып табылады. Каллиграфия стилі қашықтан оқуға мүмкіндік беретін таңбаларының анық болуына, шапшаң жазылатын курсивке немесе оқуға қиын, бірақ сәнді өрнекке бейім болып келеді.

Талапбек Сұлтанбековтың өмірі мен шығармашылығы туралы деректер: - youtube.com сайтында; - infourok.ru сайтында; - ust.kz сайтында; - azbyka.kz сайтының pdf-қоры; - kk.wikipedia.org сайты.

Адай руынан шыққан атақты тұлғалардың бірі — Қабанбайұлы Мәліке. Ол 1856 жылы Хива ханының жер қайысқан қолына қарсы саны 60-тан астам жасағын бастап шығып, жеңіске жеткен.

«Алтын адам» — Қазақстанның тарихындағы ең танымал археологиялық ашылу. «Алтын адамның» киімі 4 мыңға жуық алтын әшекейлермен безендірілген. Табылған адамдың киім үлгісі, жерлеу рәсімі, сақтардың көрнекті ел басшысының ұлы немесе жас көсем, әскербасы екенін көрсеткен.

Алматы қаласының қазіргі тарихы 1854 жылдан бастап басталды, алғашқы қадамдар сақалған жерде әскери қоршауды салу туралы шешімді Ресей империясының билігі қабылдады. Қаланың атауы «алма» (апорт) сөзін білдіреді, өйткені бұл аймақ Сиверс ашытқы алмасының туған жері деп саналады.

Мұзафар Әлімбаев — қазақ ақыны, балаларға арналған өлеңдер мен көптеген танымал әндердің авторы. Әлімбеков шығармашылығы поэзиялық жинақтар, тәрбиелеу бойынша кітаптар, халық мәдениеті зерттеулері, аудармалары, сондай-ақ оның өлеңіне жазылған 200-нен астам әндерді қамтиды.

Қазақ халқында жыл санаудың негізіне мүшел алынады. Мүшелдегі жылдар 12 түрлі жануардың атымен аталады: 1 — тышқан; 2 — сиыр; 3 — барыс; 4 — қоян; 5 — ұлу; 6 — жылан; 7 — жылқы; 8 — қой; 9 — мешін; 10 — тауық; 11 — ит; 12 — доңыз. Қазақ халқының жыл санауында біз біле бермейтін болжам мен жорамалдар өте көп.

Утопиялық әдебиеттердің мысалдары: «Утопия» (1516) — Томас Мор; «Қайырымды қала тұрғындары» (XII ғасыр) — Әл-Фараби; «Күн қаласы» (XV ғасыр, Италия) — Кампанелла. Олардың ішінде еңбек бөлісіне, оның ішінде отбасы қолөнеріне негізделген қоғамдық құрылымды бейнелейді.

1905 жылы Мәскеуде өткен Ресей земствосы және қала қайраткерлерінің съезіне қатысушылардың бірі Әлихан Бөкейханов болды. Съезінде ол қазақ халқының дін, тіл, сайлау т.б. бостандықтары жөнінде мәселе көтерді.

Аяған Қуатовтың «Өмірзая» романындағы мінезі туралы ақпарат табылмады. Бірақ оның кейіпкері — зерделі тарихшы, жасы 35-ге жеткен, қалыптасқан азамат. Оның бағалайтын қасиеті — туған халқын сүйетіні.

«Топырағы торқа болсын» деген тіркес өлген адамның жатқан жеріне жайлылық тілеуге мәжбүр етеді. Бұл тіркес өлгендерге қолданылады, оларды жерге салғанда.

Қазақтың жыл санау дәстүрінің мәні халықтың шаруашылық тәжірибесіне, тіршілігіне, наным-сеніміне және дүниетанымына байланысты. Қазақ халқының жыл санау үлгісі 12 мүшелге бөлінген, бірақ олардың әрқайсысы 90 күннен тұратын төрт маусымға бөліп қарастырылған.

«Алтын Адам» — бұл V–IV ғасырлардағы сақтардың көрнекті әскерінің қабірінен табылған жәдігер. «Алтын Адамның» киім үлгісі, жерлеу рәсімі, оның қабірінің құрылысы сол кездегі сақтарда мемлекеттік өркениеттің ертеден қалыптасқанын дәлелдейді.

Қазақ халқының салт-дәстүрлері ата-бабаларымыздың тіршілік кәсібіне, наным-сеніміне, дүниетанымына орай туындап отырған. Отбасылық дәстүрлерге баланың дүниеге келуі, ержетуі, тәрбиесі, келін түсіру, қыз ұзату, өлім-жітім мәселесі жатады. Қауымдық дәстүрдің бірнеше түрлері: наурыз мерекесі; діни мейрамдар; ас беру; бәйге ұйымдастыру; ерулік. Қазақтың салт-дәстүрі ағайын, туған-туыс, көршілер арасында жақсы қарым-қатынастың қалыптасуына және ынтымақтастықта өмір сүруіне жол ашқан.

Қазақ дастандарының тақырыбына қарай оларды: - батырлар жыры («Алпамыс»); - тарихи жырлар («Бекболат»); - ғашықтық жырлар (Қыз Жібек); - қиссалар (Тотының тоқсан тарауы).

Түркістан-Сібір теміржолының құрылысы 1927 жылдың 15 қыркүйегінде Семей станциясынан басталып, 1930 жылдың 28 сәуір күні Айнабұлақ станциясында аяқталды. Құрылысқа дайындық 1926 жылдың желтоқсанында басталды, ал 1931 жылдың қаңтарынан бастап теміржол тұрақты пайдалануға берілді.

Сүйінбай Аронұлы туралы кітаптар мен мақалалар: - «Сүйінбай ақын» (1935); - «Ақиық» (1976); - толық шығармалар жинағы: зерттеулер мен мақalaлар (2015); - Сүйинбай Аронулының өлең-толғаулары, арнаулары, нақыл сөздері, айтыс-қағыстары, жырлары және ол туралы аңыз әңгімелер (2021).

Керейиттердің мәдениеті мен діни наным-сенімдері туралы ақпарат табылмады. Алайда, көне түркілердің наным-сенімдерінде тәңірлік, шаманизм және Ұмайға табыну ерекше құрметтелген. Тәңіршілдік — бұл көшпелі халықтардың шындықтағы болмыс тәсілінен, дүние түсінігінен туындаған сенім жүйесі. Шаманизм — әлемді, табиғатты, өлеңдердің рухын қастерлеу, аруағын ардақтау және басқа да махаббаттарды білдіретін политеистік дін.

Күй өнерін дамыту үшін қолдануға болатын шаралардың бірі — халықтың ғасырлар сынынан өткен өнегесін қаперге ілмеу. Күйді тарту дәстүрін дамытуда халықтың өзіндегі өнегін сақтау, оны қорғау және ұстазу — маңызды міндет.