Культура и искусство

Қолға су құю процесі қазақ халқында үйге қонақ келгенде жүзеге асырылады. Әдетте қонақтар тегіс дастархан басынан жиналған сәтте құя бастайды.

Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының (ҚазҰӨА) тарихы 1955 жылдан бастап Құрманғазы атындағы консерваторияда (қазіргі консерватория) театр бөлімі ашылған сәттен басталады. 1977 жылы Құрманғаз атындағы өнер институтының негізінде Алматы мемлекеттік театр-көркемөнер институты құрылды.

Ежелгі Египет мәдениетінің жетістіктері: - Мәдениеттің негізгі принциптері қалыптасты. - Геометрия мен астрономия дамуы. - Мәдениетте тамаша өнердің дамуының бастапқыдағы кезеңі.

Халықаралық жастар күні (International Youth Day) 1999 жылдың 17 желтоқсанынан бастап әртүрлі елдерде мерзімді түрде атап өтіледі. Бұл күн БҰҰ Бас Ассамблеясының қарарына сәйкес 1998 жылғы Лиссабонда өткен Бүкіләлемдік жастар істері министрлерінің конференциясының ұсынысы бойынша бекітілген.

«Жар-жар» — қазақ тұрмыс-салт жырларының ежелден келе жатқан жанрлық түрінің бірі. «Жар-жардың» мәні мен мазмұнына қатысты келесі мәліметтер: «Жар-Жар» әдетте екі жас топтың: ерлердің, ұйқышымен басталатын және әйелдердің қызды бастаған. Жігіттер жағы атқа мініп, отау үйдің сыртынан жабықты ашып өлең бастайды.

Наурыз мерекесіндегі дәстүрлер: Киіз үй тігіледі. Наурыз көже мен басқа да ұлттық тағамдар әзірленеді. Ұлттық спорт ойындарынан жарыс өткізіледі. Алаңға алтыбақан қойылады. Ат жарыстары (бәйге, көкпар т.б.) өткізеді. Наурыз мерекесіне арналған басқа дәстүрлі іс-шаралар да бар, мысалы, наурыз батасы, айтыс, алты бақан.

Наурызбай Қасымұлы (1822, Кокшетау — 1847, Майтобе жері) — қазақ батыры, Кенесары Касымовтың жақын ағасы. Наурызбай батырдың өмірі тұралы деректерде Шапырашты Наурызбай, Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай бабаларымыз Абылай хан айналасындағы бас батырлар қатарында бағаланады.

Жарапазан — бұл қазақ фольклорының дін-дидактикалық жанры, ораза айында айтылатын обрядовая песня. Көне замандардан бері Орта Азия халықтары арасында орындалып келген.

Дәстүр «Жігіттің үш жұрты» қазақ халқының ер жігіттің өз жұрта, нағашы жұрта және қайын жұрта айтып көрсетуі мүмкін. Бұл үшеуі де жанашыр, сүйеніш, қорғаныш болып саналады. Халық осы үш жұртқа мысалдар қояды: Өз жұрт — күншіл, бар болса — көре алмайды, жоқ болса — бере алмайды. Қайын жұрт міншіл: берсең — жағасың, бермесең — дауға қаласың. Нағашы жұрт сыншыл: жақсылығыңа сүйенеді, жақсылыққа қуанады, тілеуіңді тілейді, тілеуқор, қамқоршы болады.

Драма «Томирис» сақтар мен парсылар арасындағы шайқастарды сипаттайды. Б. Жандарбековтің «Сақтар» кітабына сәйкес, Томирис патшайыммен бірге шайқасқа қосылып кеткен «амазонка» әйелдер соғыста шешуші рөл ойнады. Тарихи деректерді негізге алсақ, Томиристің ең әйгілі шайқасы — парсы патшасы Кирдің арасында.

Қаракерей руының ұраны — Қабанбай батыр, таңбасы — мүйіз. Қаракерей — Орта жүз Найман тайпасының руы.

Абай Құнанбайұлы (1845–1904) — қазақ әдебиетінің тарихына енбек жетіген ұлы ақын, оның өмірі мен шығармашылығы туралы көптеген мәліметтер бар. Абай мулладан алғашқы білімдерді үйде алып, содан кейін Семипалатинсктегі Ахмет-Риза медресесінде оқыды. Кейіннен Абай атасының ұсынғандай ауылға қайта оралады.  Қазіргі уақытта Абайдың өмірі және шығармасы әлемдік және қазақ абаеведениеде зерттеледі.

Шәмші Қалдаяқовтың шығармашылығына мыналар жатады: - «Ана туралы жыр»; - «Арыс жағасында»; - «Ақ бантик»; - «Бәрінен де сен сұлу»; - «Достарсыз бұл күнде».

Айтыс — музыкалық-поэтикалық «жекпе-жек». Айтысқа әдетте екі ақын қатысады, олар өз мастерлігін көрсетеді.

Қазақ ертегілері үш жікке бөлінеді: 1. Қиял-ғажайып ертегі. 2. Хайуанаттар жайлы ертегі: «Алтын сақа», «Бозінген», «Маймыл мен түлкі», «Түлкі аю, қойшы» және т.б.. 3. Тұрмыс-салт ертегісі: «Жиренше мен Қарашаш сұлу», «Сұратқан хан ақымақ па, сұраған сен ақымақпа?», «Асан қайғының Жерұйықты іздеуі», «Ақсақ құлан, Жошы хан» және басқалар.

Сактар үш топқа бөлінді: 1. Сақ-хаумаваргалар (хаома сусынын дайындайтын сақтар). 2. Сақ-тиграхаудалар (төбесі шошақ бас киімдері бар сақтар), Жетісу, Тянь-Шань таулары, Сырдарияның орта ағысында тұрған. 3. Сақ-парадарайалар (теңіздің арғы жағындағы сақтар, Арал теңізінің маңында, Сырдария мен Әмударияның төменгі ағысында мекендеген).

Отырықшылық мәдениетінің ерекшеліктері: - Қалалардың пайда болуы. - Отырықтың маңызды рөлі. - «Үлкен сауда жолы».

Тәттімбет Қазанғапұлының шығармашылығы негізінен лирикалық бағытта дамыды. Ол әр түрлі тақырыпты қамтитын 40-тан астам күй шығарды, олардың ішінде «Сары жайлау», «Сылқылдақ», «Қосбасар», «Жетім қыз», «Былқылдақ» және басқалар.

Ертегілердегі жануарлар бейнесі адамның күнделікті көріп жүрген заттар мен қүбылыстарын саналы түрде басқаша етіп көрсетеді. Жануар бейнесінің өзіндік ерекшелігі адамның бойындағы қасиеттердің жануардың ерекшеліктерін толығымен ығыстыра алмауында.

Отбасылық құндылықтар мен ұлттық дәстүрлердің маңызы келесідей: Отбасының рухани және моральдық дамуына негіз болуы. Отбасы құндылығы мен ұлт тәрбиесі — бүкіл әлемнің мәдениетін, дәстүрін, моральдық ұстанымдарын сақтаушы және таратушы негізгі институт.