Культура и искусство

Даниэль Дефоның «Робинзон Крузо» романындағы кейіпкер адам тұрмысы жоқ аралға қоныстанған. Кейіпкердің аралдағы өмірі туралы нақты фактілер бар екенін біле бермейді. Алайда, Даниэль Дефонаның ең жақсы романының жазылуына себеп болған шотландық моряк Александр Селькирктің өмірінде болған оқиға.

«Махаббат, қызық мол жылдар» поэмасындағы кейіпкерлердің мінездері туралы ақпарат табылмады. Алайда, Әзілхан Нұршайықовтың 1970 жылы шығарған романындағы екі негізгі кейіпкереңіз — Ербол мен Меңтай. Ербол — соғыс кезінде елге делегат болып келген солдат. Меңтай — білімді, мейірімді де әділ қыз.

Мұқағали Мақатаевтың «Ана» өлеңінде қандай идеялар мен эмоциялар көрініс табады: - Ананың құштарлығы. - Өмірлік шындық.

Көркем бейнеге тән ерекшеліктер: - Өмірлік шындық. - Шарттылық. - Өміршеңдік.

Қарахан әулетінің негізін қалаушы Сатұқ Боғра хан (895–955) болды. Ол қарлұқтардың ұлы қағаны Білге Құл Қадырханның мұрагері болған. Сатұқ хан 940 жылы Жетісудағы қарахандықтардың билігін нығайтып, өзін билеуші деп жариялады.

«Ескендір» поэмасының композициясы келесі түрде бөлінеді: 1. Кіріспе. 2. Негізгі бөлім. 3. Қорытынды.

Омар Хайямның ең танымал рубаиларының бірі: «Дүниеде айып болған кінәлі одан да көп еріп келеді». Сондай-ақ, ақынның басқа рубаялары: «Әрқашан дүние өмір сүру үшін, көбірек білу керек; «Бір терезеге екі адам қарап, бірнеше түс көрді»; «Көңіл-күйдің бір терезеге қарап»._

Төле бидің батасы ынтымақ, ел бірлігі және мемлекеттік деңгейдегі парасаттылыққа назар аударуға мүмкіндік береді. Бұл батасы туралы әңгімелер әртүрлі түрде бар. Мысалы, Төле бала әуелі әкесіне барып, әкесінің ынтымағы, ел бірлікі туралы айтуын сұрайды. Сонда әкесі бір шыбықты сындырады: — Балам, мынаны сындырып көрші. Төле буылған шыбықты олай-бұлай иіп сындыра алмайды. — Енді сол шыбықты біртіндеп сындыршы? Ортасынан буылғаншыбықты шешіп, біртіндепті пырт-пырт етіп оп-оңай сындыра береді. Әлібек би: — Бұдан не түсіндің, балам? — дейді. Сонда Төле: — Түсіндім, әке бұл мысалыңыздың мәнісі: ынтымағым, бірлік мықты елді жау да, дау да ала алмайды.

«Адай» күйін алғаш рет орындаған: домбырашы Қали Жантілеуов — 1934 жылы Алматы қаласында кәсіби сахнада; Лұқпан Мұхитов — 1935 жылы «Амангелді» көркем фильмінде; композитор Ахмет Жұбанов — оркестрге түсірген — 1940 жылы.

Райымбек батыр жоңғарлармен әскери шайқастарға қатысты, соның ішінде: 1726 жылы Буланты жағасындағы жоңғар-қазақ шайқасы; Аныракай ауылындағы шайқас; Ойрантобе (Қайтыс бұлт) ауылы. Райымбек 30 жылдан аса жоңғар басқыншыларынан қазақ жерлерін азат етіп, 77 шайқаста қатысқан және 33 жарақат алды.

Қазыбек би — Қазақ хандығының бірінші ресми дипломаты. Қазыбек Келдібекұлы 1667 жылы Сыр бойында дүниеге келген. Өз заманында Қазыбек білімді де жетелі, халықтың ауыз әдебиеті мен салт-дәстүрлерін, рәміздерін, ата жолы заңдарын мейлінше мол меңгерген, озық ойлы, әділ де көреген, батыл да батыр адам болғандығын айқын аңғартады.

«Алпамыс батыр» жырының тарихы туралы ғалымдардың әртүрлі пікірлері бар. Әртүрлі есептер бойынша, «Алпамыстың» шығу тегі X–XI ғасырларға жатады. Басқа пікірдіше, «Алпамистың» дастаны VI–VIII ғасырда Түркі каганаты кезінде Алтай тауларының алтында болғанын айтады, ал X–XII ғасырларында огузтар Сырдарья өзенінің төселеріне көшіп, эпос Приаральяға жетті деп есептеледі.

Шәмші Қалдаяқовтың музыкалық стилі қазақ вальсі. Қалдаяқовтің шығармаларының көпшілігі вальс мелодиясымен жасалған, мысалы, «Қуаныш вальсі» (Радости вальс), «Қайдасың» (Где же ты), «Бақыт құшағында» (В объятиях счастья).

Шешендік сөздер көркем әдебиеттің жанрларына жатады, мысалы: - ертегі; - батырлар жырлары; - мақал-мөтелдер; - жүмбақ; - жаңылт-паштар; - қара өлең; - термелер.

Мұхтар Әуезовтың «Көксерек» әңгімесіндегі адамгершілік мәселелері: Қасқырдың өмірі мен мінезін адамдармен салыстыру. «Көксеректің» адамға деген өшпенділігінің арта түсуі. Әңгіме мазмұны арқылы оқушылар бойында адамгершілікті, жанашырлық, табиғатты, қоршаған ортаны аялауға, оның заңдылығын бұзуға жол бермеу қасиеттерін қалыптастыруға мүмкіндік бар.

«Жар-жар» — қазақ және қырғыз обрядтық-тұрмыстық жыр, қыздың үйден түсіріліп, күліншінің үйіне келу кезінде орындалады. «Жар-жар», әдетте, әйелдік және әйелшіл варианттарға бөлінеді.

Бәсіре — қазақ шаңырағында дүниеге ұл бала келгенде, сол күндері туған құлынды немесе ботаны «нәрестенің бәсіресі» деп атау салты. Қазақ халқының ұғымы бойынша, дүниеге келген баланың болашағы өзіне атаған бәсіремен тығыз байланысты.

Қазақ халқында туыстық қарым-қатынастар ұрпақтар арасындағы байланысқа ерекше жақындықпен сипатталады, жеті атасына дейін әрбір туыс өз атын иеленеді. Қазақ қоғамында байларға кедей туыстарын қатты қанауға мүмкіндік бермеді, кедейдің өз туыстасының шаруашылығында жұмыс істеуі де қанау мазмұнын туыстық пиғылмен жеңілдетті.

Тарас Шевченко 1300 картина, портрет, сурет, офорт, эскиз және т. б. жазды, соның ішінде олардың 835-сі досына жетті. Шевченкодің ең танымал суреттері мыналарды қамтиды: «Катерина» (1842); «Натурщица» (1840); Брюлловтың «Әже мен қыздағының күйін» акварелинің көшірінісін жазған «Әке мен қыздың күйі» (1940–1843) Пушкиннің «Полтава» поэмасының сюжетіне сәйкес «Мария» (1841).

Мұхтар Әуезовтың «Абай жолы» романындағы Абайдың өмірі келесідей: - Балалық шақ. - Жастық шақ. Абай оқудан ауылына қайтып, Қодар мен Қамқаның өліміне кінәлі болған әкеге ашуланып, Жиреншемен, Құла бестімен шауып келе жатқан - Өзін-өзі бағалау. Жас Абай өзінің даралығын көзіндегі нұрдан байқатып қойған - «Болыс болдым, мінекей». Балқыбек сьезінде ұлықтарға жағынудың ебін таба алмай жүрген арғын, найман, керейдің болыстарына арнап «Болыс болдым мінекей» өлеңін жазды.