Культура и искусство

Домбыра — қазақ халқының ең кең тараған екі ішекті, көп пернелі музыкалық аспабы. Домбыраның пайда болу тарихы ғасырлар қойнауына кетеді.

Қазақ халқының жыл қайыру дәстүрі 12 жылдық циклге негізделген, оның ішінде әрбір жылы белгілі бір жануарға ат салынған. Цикл басталған жылы — Тышқан (Құстардың бірінші жылы) Қазақ халқы өзінің туған жылын 12-ге бөлсе, ол қалдықсыз бөлінсе — мешін, бір қалдық қалса — тауық, екі қалдық — ит, үш қалдық болса — доңыз, төрт қалдық бола — тышқан, бес қалдық – сиыр, алты қалдық - барыс және т. б..

Мұқағали Мақатаевтың «Шыда, шыда» өлеңінің тақырыбы — өмірге қайғысыз, жазбаған сүріп, қақың бар жүгіру. Өлеңнің идеясы — адамның өміріне қайғылы болуы мүмкін, өзінің жанындағы жаңа сезімдерге деген сенімсіздігі.

Қазақстанның мемлекеттік рәміздері — ту, елтаңба және гимн. Ту — ортасында шұғылалы күн, оның астында қалықтап ұшқан қыран бейнеленген тік бұрышты көгілдір түсті мата. Тудың авторы — Шәкен Ниязбеков. Мемлекеттің елтаңбасы — дөңгелек нысанды және көгілдір аспан аясындағы шаңырақ түрінде бейнеленген, шаңырақты айнала күн сәулесіндей тарап уықтар шаншылған Елтаңбаның авторы — Жандарбек Мәлібеков пен Шот-Аман Уәлиханов.

Қазақ халқының кілем тоқу өнері кеңінен таралған және тұрмыс қажетіне байланысты халық қолөнерінде ертеректен пайда болды. Кілемдерге көбінесе қошқар мүйіз, тұмар немесе су оюлары, гүл тектес өрнектер, аңдар мен жан-жануарлар бейнеленген.

Абайдың «Сегіз аяқ» өлеңіндегі негізгі кейіпкер — ақынның өзі.

Қыз Жібектің мінезі туралы ақпарат табылмады. Бірақ «Қыз Жібек» жырында оның сипаты сипатталған. Қыз Жібека ақылына көркі сай, атына заты сай, ай десе аузы, күн десе көзі бар сұлу, өз елінің тыныштығын ойлайтын жан.

Жұбан Молдағалиев шығармашылығында келесі тақырыптар қамтылған: - ерлікті, отансүюшілікті және жеңіске сенімді жырлау; - махаббаттың тағдыры; - туған жердің азаматтық борышын жырласу; - сый, құрмет, имандылық және адамгершілік мәселесін көтеру. Әйел-ана тақырыбының шығармасында да ерекше орны бар.

Қазақтың мемлекеттік академиялық драма театрының жаңа ғимараты 1980 жылы (архитекторлер О. Баймырзаев, М. Жақсылықов, А. Қайнарбаев) салынды. Қазақ театрының құрылысына «Самұрық-Қазына» ұлттық компаниясы арнайы қаражат бөлді.

Қазақ халқының ақшаға байланысты дәстүрлеріне мыналар жатады: Шілдехана. «Қол ұшын беру». Қазақтардың көне заманда ақшаның орнына жамбыны қолданған.

Төрт түлік мал туралы кейбір мақал-мәтелдер: Қойдың сүті қорғасын. Ер қанаты — ат. Түйе байлық, жылқы мырзалық. Сиыр сауған шөлдемес. Өріске мал жарасады, атқа жал жарасады. Ел көркі — мал, өзен көркі тал. Малы бардың назы бар. Жақсы ат жанға серік Бұл бірнеше төрт түлік туралы мақал мәтелердің бірі болып табылады.

Роза Мұқанованың «Мәңгілік бала бейне» әңгімесінде келесі мәселелер көтерілді: Экология. Адам қасіреті Адам мінезінің әртүрлі болатындығын түсіндіру.

Семей қаласының тарихына келесі жаңа облыс Абай деп аталатын Абай облысының құрылғаны байланысты: 1718 жылы Иртыш өзенінің қоршау жолының (Жеті қабаттың) қорғанысы ретінде негізделген. XIX ғасырдың ортасында Семипалатинск саяси қолдаулар орны болды. Қалада Абай Кунанбаев, Мухтар Ауэзов, Шакарим Кудайбердиев, Роза Рымбаева т.б. өмір сүрген.

Автор бейнесінің көркемдік принциптері — бұл шығарманың идеялық бағыты, ой-түйіні, көркем мазмұны, кейіпкерлердің бейнелерін құруынан, олардың қарым-қатынастары мен байланыстарынан, баяндау мен диалогтың құрылысынан және автор стилінен. Автор бейнесі — әдеби шығармадағы жазушының өз тұлғасының көріну қалпы.

«Бақа мен үйрек» ертегісінде келесі кейіпкерлер бар: - Бақа. - Үйрек. Ертегінің кейіпкері — бақалар.

Қарлұқтардың мәдениеті мен тұрмысы туралы ақпарат табылмады. Алайда, Қарлұктардың құрамында 9 тайпа болған: үш жікіл; үш бескіл; бұлақ; көкеркін; тухси кірген. Сондай-ақ ланаза мен фаракия рулары да аталған.

Абай Құнанбаевтың «Ескендір» поэмасындағы кейіпкерлердің мінездері туралы ақпарат табылмады. Бірақ, поэмадағы негізгі кейіпкерулерге мыналарды жатқызуға болады: Ескендірдің (Александр Македонскийдің) мінезі. «Ескендирдің» кейіпкісінің мінезі — Аристотель. Поэмада адамгершілік пен ақылдың қаншалықты маңызды екенін көрсетуге көмектеседі.

«Жас тұлпар» қозғалысы туралы кітаптың авторы — Әміржан Әлпейісов. «Жас тұлпар дүбірі» атты кітап «Асыл сөз» баспасынан жарық көрді.

Поэма «Хұсрау мен Шырын» Хұсрау деген жігіт пен Шырын есімді қыздың арасындағы шынайы махаббатты баяндауға арналған. Бұл тақырып Низами Гәнжауидің парсы тілінде жазылған «Хұсырау уа Шырынды» поэмасынан бастап әртүрлі ақындардың шығармаларында өзгерістерге ұшырап, өңделіп отырған.

Қазіргі заманғы қазақ әндерінің кейбір авторы: Ерғали Шәмшиев; Нұртас Тұрғанбек; Адиль Жалелов (Скриптонит); Мади Токтаров (M'Dee); Бекболат Кайдаров (HIRO).